Венесуэль улс албан ёсоор эдийн засгийн хямралд орсноо хүлээн зөвшөөрөв

Саяхан нийтлэгдсэн Венесуэлийн Төв банкны статистикийн мэдээнд удаан хугацааны турш бүгдэд илэрхий байсан тус улсын эдийн засгийн хямрал албан ёсоор тусгагджээ.2014 оны 3 улирлын дараагаар "Социалист Диваажин" хэмээх алдрыг хүртсэн Венесуэль улсын дотоодын нийт бүтээгдхүүн 4.8%, 4.9% ба 2.3 % -иар 3 улирал дараалан буурсан байна.Эдийн засгийн  тодорхойлолтоор бол 2 улирал дараалан ДНБ буурахыг э/з -ийн уналт гэж үздэг .

Венесуэлийн ДНБ -ий өөрчлөлт хувиар

Төрийн зохицуулалт=Хямрал

 1929-1933 онуудад үргэлжилсэн  Их Хямрал бол АНУ-ын Төв банк буюу Холбооны Нөөцийн Систем мөнгөний зах зээл дээр хүүг хэт доогуур барьж  мөнгөний нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэн банкны зээлийг хэт их хэмжээгээр олгосноос болсон юм.Тэр үед хүмүүс зээлээр хувьцаа худалдан авч түүнийгээ барьцаалж дахин зээл аван  худалдан авч байсан гэдэг.Бүүр зарим нэгэн өрөнд баригдаж  дампуурч байгаа компанийн эзэд шинэ компани байгуулан түүнийхээ хувьцааг бирж дээр арилжаад дампуу компанийнхаа өрийг төлж байжээ. өрөөр хэлбэл өрийг өрөөр төлж амь аргацаасан иймэрхүү    тохиолдлууд элбэг байв.Эдгээрийн үр дүнд асар том хиймэл өсөлт үүсч  зээлээр худалдаж авсан үнэт цааснуудыг цааш дамлан худалдах аргагүй болсон үед гэнэт бөмбөлөг хагарч 1929 оны 10 сарын 24 -нд /хар мягмар гариг/ Wall Street дэх Хөрөнгийн Бирж дээр арилжаалагдаж байсан  13 сая орчим хувьцаануудын үнэ  огцом 50% -иар унан  Их Хямрал ирсэн юм. Ингээд маш  олон  үйлдвэрүүд хаагдаж хүмүүс сая саяараа ажилгүйчүүдийн эгнээнд шилжиж байжээ.1932 онд үйлдвэрлэлийн хэмжээ 1929 оны дөнгөж 46% -тай тэнцэж байв.

Түрээс бол хөдөлмөр биш үү?

 Америкт Их Хямралын болон Дэлхийн Хоёрдугаар Дайны дараа Нью Иорк хотод орон сууцны эрэлт хэрэгцээ огцом нэмэгдсний улмаас   байрны түрээсний үнэ маш ихээр өсчээ.Энэхүү түрээсийн  өндөр өсөлтийг тогтоон барьж  түрээслэгчдийн эрх ашгийг хамгаалахын тулд улс төрчид түрээсийн үнийг хязгаарласан хууль баталсан байна.Гэвч харамсалтай нь эрх баригчид түрээслэгчид буюу байрны эздийг түрээсийнх нь орлого буурвал үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлээс мөнгөө  дайжуулаад өөр илүү ашигтай юманд хөрөнгө оруулна гэдгийг тооцоолоогүй байна.Ингээд шинээр барилгууд баригдах нь ховордож хөлслүүлж байгаа байрнууддаа эздүүд нь засвар хийхдээ хойрго болсноор түрээсний байрнууд хүн амьдрахад бэрх навсархай оромжнууд болж хувирчээ.

Лиценц тусгай зөвшөөрөл мандтугай!

Сүүлийн үед архины худалдааг лиценцжүүлэх тухай маргаан өрнөөд байгаа мөн хуулийг санаачлагч нар "хамгийн их эрх чөлөөтөй Америкт хүртэл" гэж иш татан өөрсдийнхөө үйлдлийг зөвтгөх болсон тул эдийн засгийн сурах бичгүүд дээр хүртэл байдаг улс төрчид яаж захиргааны аргаар түрээсийн капиталыг бий болгодог тухай эдийн засгийн эрх чөлөөний эсрэг үйлдэл болох  хоёр жишээг уншигчдад толилуулмаар санагдлаа.

AНУ-д муж болгон өөр өөрийнхөөрөө архины худалдааг зохицуулдаг байна.Зарим мужуудад архины худалдаа монополь байхад заримд нь архи дарс худалдах гэсэн аж ахуйн нэгжүүдэд тусгай зөвшөөрөл олгодог . Архи дарс худалдаалах тусгай зөвшөөрлийг аж ахуйн нэгжүүд заримдаа худалдаж авдаг бөгөөд эдгээр зөвшөөрлийн тоо чанд хязгаарлагдмал байдаг. Жишээ нь Мичиган мужид эрх баригчид бар, ресторан, дэлгүүрт зарах архи , дарс, пивоны 1 ширхэг тусгай зөвшөөрөл 1500 оршин суугчид ноогдохоор тогтоосон байна.Чингэхдээ холбооны хүн амын тооллого болгоны дараа оршин суугчид тоо өссөн газруудад архи дарс худалдах тусгай зөвшөөрлийг нэмж олгодог байна.Гэхдээ оршин суугчид цөөрсөн байвал хуучин зөвшөөрлийг нь хүчингүй болгодоггүй.

Нийтийн эзэмшлийн эмгэнэл

Америкийн эрдэмтэн Гаррет Жэймс Харден 1968 онд "Science"  сэтгүүлд  нийтлүүлсэн  "The Tragedy of the Commons" хэмээх алдарт эссэндээ хүмүүсийн  амин хувиа хичээсэн  үйлдэл байгаль  орчны нөөцийг шавхан  даацыг нь хэтрүүлж  эцэстээ сүйрэлд хүргэх тухай энгийн жишээн дээр зүйрлэл ашиглан өгүүлжээ.

Энгелсийн хууль

         19 - р зууны үеийн  Эрнст Энгелс (1821–1896) хэмээх германы эдийн засагч , статистикч Белгийн 153 өрхийн төсвийг шинжлэн судлаад  баян айлууд  бага орлоготой  өрхүүдийг бодвол орлогынхоо харьцангуй бага хэсэгийг хүнсэндээ зарцуулдаг болохыг илрүүлжээ.Өөрөөр хэлбэл тэдгээр өрхүүд хичнээн өндөр орлоготой байна төдий чинээ орлогынxoo бага хувийг хүнсэнд зарцуулж байв. Эндээс Энгелс   xүмүүсийн  нийт зарлагад  эзлэх хүнсний зарлагын  хувь хэмжээ орлоготойгоо   урвуу хамааралтай гэсэн дүгнэлт  хийжээ.Энэ статистик хамаарлыг түүний нэрээр Энгелсийн хууль гэж нэрлэсэн юм. Xэдийгээр Энгелсийн хууль бол   бүх ертөнцийн таталцлын ,  масс хадгалагдах зэрэг туршилтаар нотлогддог физикийн хууль биш боловч  практик дээр олон удаа  батлагдаж хамгийн сайн судлагдсан  эдийн засaг хамаарлуудын нэг билээ.